مراحل طراحی، ساخت و نصب اتاق تمیز (کلین روم)

otaghramiz

در مقاله پیش رو نگاهی داریم به طراحی خاص اتاق تمیز از جمله دیوارها، سقف‌ها و کف‌ها و همچنین اقلام و تجهیزات لازم مانند میز کار، کمد و صندلی توسط مهندسین ما در شرکت البرز پترو پویا تحت لیسانس ALP ایتالیا. ما چگونگی تصفیه هوا به منظور حفظ کیفیت هوا را بررسی می‌کنیم و مشاهده می‌کنیم که چگونه فشار هوا در زمان رود یا خروج کارکنان یا تجهیزات از آلوده شدن کلین روم جلوگیری می‌کند. همچنین گونه‌های مختلف اتاق تمیز را که با توجه به تعداد ذرات معلق درجه‌بندی می‌شود، به اختصار معرفی می‌کنیم.

اتاق تمیز چیست؟


اتاق تمیز معمولاً جزء تجهیزات مستقل و کاملی است که دستگاه‌های تهویه هوای مخصوصی دارد که کیفیت، دما و رطوبت هوا را کنترل می‌کنند. هوا از طریق فیلترهای حذف ذرات معلق با بازدهی بالا (HEPA ) تصفیه می‌شود، منافذ این فیلترها بسیار کوچک است. فیلترها ذرات ریز را پیش از ورود هوا به شبکه‌های سقف جمع‌آوری و جدا می‌کند.

otaghtamiz1

otaghtamaiz2

جریان هوای تمیز یا سرعت تغییر هوای حداقل ۲۰ اتاق در ساعت از تجمع آلاینده‌ها در اتاق تمیز جلوگیری می‌کند. با کنترل کردن فشار هوا در اتاق تمیز از ورود هوای کثیف ناحیه پیرامونی به آن جلوگیری می‌شود.

  • تمیزترین کلین روم در بالاترین فشار
  • هوا از تمیزترین ناحیه به آلوده ترین ناحیه جریان دارد.

عملکرد در فشار مثبت انجام می‌شود، بنابراین تمام جریان‌های هوا از اتاق به بیرون رانده می‌شود و هوای آلوده نمی‌تواند سهواً وارد اتاق شود. بزرگی قطعه ضدعفونی کننده به بیشینه تعداد کارکنانی بستگی دارد که به طور همزمان از اتاق استفاده می‌کنند. کار کردن در اتاق نسبتاً بزرگ خوشایندتر است و میزان کلی میکروب‌ها در این محیط بزرگ کمتر از آشفتگی‌های منطقه‌ای هوا یا آلودگی تولید شده توسط کارکنان تاثیر می‌پذیرد.

طراحی اتاق تمیز


اتاق تمیز به دو نوع یک جهته و غیریک جهته تقسیم‌بندی می‌شود.

otaghtamaiz3

  • اتاق تمیز یک جهته: این اتاق معمولاً جریان هوای عمودی دارد. هوا از طریق فیلترهای HEPA قرار گرفته در سقف رو به پایین جریان دارد. هوا از راه منافذ کف یا شبکه‌های نصب شده در دیوارهای همسطح کف بیرون می‌رود.

نکته: جریان هوا در اتاق تمیز یک جهته می‌تواند افقی نیز باشد.

  • اتاق‌های تمیز غیر یک جهته: هوا در این نوع اتاق تمیز از فیلترهای HEPA قرار گرفته در موقعیت‌های مختلف جریان پیدا می‌کند و از راه موقعیت‌های مخالف برمی‌گردد. فیلترها در وقفه‌های مساوی در سراسر اتاق توزیع می‌شود یا بالای نواحی بحرانی جمع می‌شود. توزیع و برگشت هوا به معنای ماهیت آشفته جریان هوا است.

otaghtamiz4

  • کف، دیوارها و سقف: باید از مواد صاف غیرقابل نفوذ ساخته شود تا از ریزش مواد جلوگیری شود و بخش‌های مختلف به راحتی تمیز شود. تمام محل‌های اتصال پوشانده شده باید جوشکاری شود تا احتمال نشت مایعات پاک کننده زیر پوشش به صفر برسد.
  • درها: باید به راحتی باز شود و در صورت لزوم دو در مرتبط با هم یک دریچه هوابند یا راهروی فشار را تشکیل می‌دهد تا از هجوم ناگهانی هوا در زمان باز بودن در جلوگیری شود. تمام درها باید برای جلوگیری از جریان یافتن ناخواسته‌ی هوا از یک ناحیه به ناحیه دیگر در اثر باز کردن همزمان درها کنترل شود.
  • میزها: میزها باید از یک ورقه کامل چندلایه ساخته شود، چون بعضی مایعات چسبندگی بست‌های اتصال را از بین می‌برند و در نهایت باعث جدا شدن آنها می‌شوند. در صورت امکان بهتر است میزها از استیل ضدزنگ که نفوذناپذیر است ساخته شود. میزها معمولاً روی دیوار نصب می‌شود تا گردو غبار کمتری جمع شود و تمیز کردن آنها نیز راحت‌تر باشد.
  • چنانچه به فضایی جهت نگهداری و ذخیره‌سازی نیاز باشد، کمد به دلیل سهولت نظافت به کشو ترجیح داده می‌شود. کمد باید ضد گرد و خاک باشد و داخل آن صاف باشد. برای پوشاندن کنج‌ها و زاویه‌های جمع کننده گرد و خاک در داخل فضاهای نگهداری و بین دیوارها و میزهای ثابت از لبه‌های گرد استفاده می‌شود. از واحدهای کوچک زیر میزها نیز می‌توان برای نگهداری اشیاء استفاده کرد.
  • صندلی: صندلی‌ها باید قابل تنظیم و راحت باشد و با مواد قابل شستشوی نفود ناپذیر پوشانده شود.
  • چرخ دستی: چرخ باید از استیل ضدزنگ ساخته شود و تمیز کردن آن راحت باشد.
  • کلیدها و پریزها: باید نور نشان دهنده جریان برق و صفحه محافظ پلاستیکی برای باقی نماندن اثر انگشت داشته باشند.

موارد زیر نباید در اتاق تمیز وجود داشته باشد:

  • قفسه، طاقچه پنجره یا چارچوب در یعنی نقاط جمع کننده گرد و خاک
  • لوله یا کانال (سقف کاذب باید کاملاً با عقب نشینی نور مهروموم شود.)
  • سینک یا مجرای فاضلاب

محل شستشوی دست باید خارج از اتاق رختکن باشد. شیرهای آب باید با آرنج یا پا باز و بسته شود تا لازم نباشد آن را با دست شسته شده بست. مایع دستشویی نیز از ظرف‌های فشاری تعبیه شده روی دیوار یا قرار گرفته روی میز به روانی خارج شود. دست‌ها را باید با خشک کننده برقی دست یا کاغذ توالت مرغوب پاک کرد.

otaghtamiz5

به منظور جلوگیری از آلودگی محیطی باید سیستم دریچه انتقال دوطرفه مجزا برای ورود و خروج اشیاء به اتاق تمیز در نظر گرفته شود.

otghtamaiz6

قبل از اتاق تمیز باید اتاقی در نظر گرفته شود که بتوان اشیاء و کالاها را از راه دریچه تعبیه شده در آن وارد اتاق تمیز کرد یا از آن خارج نمود.

خلاصه: اتاق تمیز به اختصار باید از ویژگی‌های زیر برخوردار باشد:

  • سطوح صاف غیرقابل نفوذ
  • نداشتن لبه به منظور جلوگیری از جمع شدن گرد و خاک
  • سهولت تمیز کردن سطوح
  • سیستم‌های انتقال/ دریچه هوابند به منظور جلوگیری از آلودگی
  • وجود نداشتن منابع آب

 دیگر جنبه‌های طراحی اتاق تمیز

مسائل زیادی در زمان طراحی اتاق تمیز باید در نظر گرفته شود. در ادامه چند مورد از مهم‌ترین نکات را مطرح می‌کنیم، اما به خاطر داشته باشید که این فهرست جامعی از تمام بایدها و نبایدها نیست. مواد به کار برده شده در ساخت کلین روم باید به راحتی تمیز و ضدعفونی شود. برای مثال هیچ محل اتصال یا مفصلی نباید بین دیوارها، کف‌ها یا سقف وجود داشته باشد و تمام سطوح باید صاف باشد تا به خوبی تمیز شود. سطوح افقی محل تجمع ذرات است، به همین دلیل باید به طور مرتب گردگیری و نظافت شود.

otaghtamiz7

دریچه هوابند باید بین ناحیه‌های تمیز و ناحیه‌های آلوده الحاقی نصب شود.

otaghtamiz8

تجهیزات نباید جریان هوا را کاهش دهد یا در محلی واقع شود که جریان هوا را مختل کند.

otaghtamiz9

در تصویر واحد استخراج الکل نشان داده شده است که در محل پاشش در ناحیه‌های آماده‌سازی قرار دارد. این واحد مانند جارو برقی عمل می‌کند و بخارهای الکلی را بیرون می‌کشد.

otaghtamiz11

این تصویر نمای نزدیکی از یک در با کیفیت بالا و لولای آن است. شیشه به راحتی تمیز می‌شود و ورود و خروج ایمن را ممکن می‌کند. دسترسی به بسیاری از راه‌های خروجی از واحد گندزدایی شده به دلیل وجود راهروهای متعدد هنگام به صدا درآمدن زنگ خطر آتش دشوار است.

otaghtamaiz12

این تصویر نمونه‌ای از راه فرار به سمت بیرون ساختمان را به نمایش می‌گذارد که به صورت مخصوص برای خروج از واحد گندزدایی طراحی شده است. در بیرونی مانند هر در فرار استاندارد دیگری ساخته شده است، با این حال از پشت با یک ورقه شیشه شکستنی بسته شده است.

کنترل محیطی


در طراحی اتاق تمیز بالاترین استاندارد کنترل محیطی رعایت می‌شود. فرایندهای اتاق باید به گونه‌ای طراحی شود که جریان مطلوب محصول و رفت و آمد کارکنان را به دست دهد. بهینه‌سازی جریان را در بخش‌های بعد به تفصیل بررسی خواهیم کرد. فرایندهای گندزدایی اتاق تمیز به گونه‌ای طراحی می‌شود که میزان قرار گرفتن وسایل استریل در معرض خطرهای بالقوه‌ی مربوط به فرایندهای تولیدی به حداقل برسد. میزان مشخصی برای بیشینه‌ی تعداد مجاز ذرات معلق در اندازه‌های مختلف در اتاق تمیز در حالت‌های فعالیت و استراحت تعریف شده است.

نمماین جدول مقادیر بیشینه تعداد ذرات را برای اندازه‌های مختلف در درجه‌های متفاوت اتاق تمیز نشان می‌دهد.

مثال‌هایی از درجه بندی اتاق تمیز :

درجه A: ایزولاتورها و اتاقک‌های جریان هوای لایه‌ای مانند نقطه  پر شدن

درجه B: اتاق گندزدایی

درجه C: اتاق آماده سازی ـ انبار داخلی

درجه D: اتاق‌های ایزولاتور و تامین منابع و انبار

توضیح: اتاق‌های ایزولاتور را می‌توان در اتاق‌های درجه C یا D قرار داد. روش کار و آیین نامه منطقه خود را بررسی کنید.

سیستم‌های هشدار


سیستم اعلام حریق و دود باید در تمام ناحیه‌ها قرار داده شود. کارکنان موظف‌اند محل را به محض شنیدن صدای آژیر به سرعت ترک کنند. هشدار تامین هوا نیز باید تعبیه شود. کار این آلارم این است که نقص هوارسانی به مجموعه را اعلام کند. در صورت به صدا درآمدن این آلارم کار باید بلافاصله متوقف شود.

otaghtamiz13

کار زمانی مجدداً شروع می‌شود که هوارسانی به حد ایمن برگردد و برای یک مدت کوتاه معین به طور مداوم جریان داشته باشد. این مدت در صورت عدم اطمینان به یک ساعت افزایش می‌یابد. در تصویر زیر نمونه‌ای از صفحه کنترل (پنل) آلارم را می‌بینید که لامپ‌های آن وضعیت عملکرد را در اتاقک‌های ایزولاتور و  LAFC نشان می‌دهد.

otaghtamaiz14

چراغ سبز نشان دهنده عملکرد مناسب اتاقک است.

otaghtamiz15

اما چراغ‌های قرمز تصویر بالا نشان دهنده وجود مشکل در اتاقک است.

نقص فنی و مشکلات


مشکلات باید بلافاصله گزارش داده شود تا اقدام لازم به سرعت انجام شود. هر مورد غیرعادی حتی جزیی باید گزارش داده شود، چون همین مورد جزیی ممکن است پیش درآمد سانحه یا مشکلی بزرگ و جدی باشد. هر گونه مشکل یا انحراف عملکرد باید گزارش داده شود. گزارش‌ها و درخواست رفع نقص و تعمیرات اتاق تمیز باید توسط مسئولین بیمارستان تکمیل شود. برای تعمیر و راه‌اندازی مجدد باید از خدمات شرکت‌های تخصصی فعال در زمینه اتاق تمیز بهره گرفت.

فشار هوا


فشار هوا در اتاق تمیز در اتاق گندزدایی یعنی تمیزترین اتاق در بیشترین حد است و به صورت پله‌ای در راهروها کم می‌شود. فعالیت معمول در فشار ۴۵ پاسکال شروع می‌شود و به صورت پله‌ای ۱۰ پاسکال کم می‌شود تا در نهایت به فشار حداقلی یعنی ۱۵ پاسکال می‌رسد. شدت فشار به طرح‌بندی و ساخت اتاق تمیز بستگی دارد.